Het ‘Dames gesticht’

Verborgen verleden

De Regentenkamer in Empire-stijl, foto: Egbert van Zon.

In de reeks Verborgen verleden over gebouwen in Oost en hun roemrijke verleden ditmaal de Elisabeth Otter-Knoll Stichting, ofwel het ‘Dames Gesticht’. Het robuuste pand is gelegen aan het Eikenplein.

Elisabeth Otter-Knoll (1818-1900) bouwt door een aantal erfenissen een flink vermogen op. In haar testament is de bestemming van dit vermogen vastgelegd: ‘Het is mijn verlangen in het leven te roepen een Stichting voor fatsoenlijke Dames die onvermogend en zonder eigen schuld niet in staat zijn in hun eigen onderhoud te voorzien’. Elisabeth’s opvatting is dat er voor vrouwen uit de ‘mindere stand’ genoeg hofjes zijn. Ze benoemt deze Stichting tot enig erfgenaam.
In 1894 koopt ze een terrein aan het Eikenplein. De Elisabeth Otter-Knoll Stichting is in het leven geroepen om het pand voor deze ‘fatsoenlijke Dames uit de deftige stand’ te realiseren. In diverse testamenten heeft Elisabeth voorgeschreven wat haar wensen zijn voor het gebouw. Ook heeft zij gedetailleerd aangegeven hoe het eruit moet zien. Het resultaat is het pand aan het Eikenplein, ontworpen door de Amsterdamse architect Jan van Looy, dat uiteindelijk in 1912 in gebruik is genomen.

Chique inrichting
De officiële eerste steen is in maart 1905 gelegd, maar pas eind 1911 is de bouw gereed. In de laatste jaren is vooral aan de binnenzijde gewerkt.
Het pand is gebouwd als luxueus rusthuis voor zestien ongehuwde of gescheiden kinderloze vrouwen, ouder dan 55 en bij voorkeur van protestantse huize. Bovendien dienen de dames buiten hun schuld om niet in staat te zijn om in hun onderhoud te voorzien. Naast woonruimte ontvangen zij een jaarlijkse toelage om van te leven. De dames moeten wel over een eigen jaarlijks inkomen van minimaal 500 gulden beschikken, de stichting vult dat dan met 500 gulden per jaar aan. En het entreegeld is eveneens 500 gulden, maar daarna is dan ook alles vrij voor de welgestelde dames.
Het pand bestaat uit zestien wooneenheden, een eet- en conversatiezaal en een regentenkamer. Alle woningen beschikken over een kleine entree, een zit- en slaapkamer en toilet, met een raam aan de straatkant. De kamers zijn zeer chic gemeubileerd. Aan de ene kant van de ingang bevindt zich de regentenkamer in Empire-stijl en aan de andere zijde de directeurswoning, met daarachter de binnentuin. In de achtervleugel bevinden zich de eetkamer, de conversatiezaal in Louis XVI-stijl en een tweede conversatiezaal in Queen Anne-stijl en een leeszaal. Voor het houden van feesten kunnen deze zalen door schuifdeuren tot één grote zaal worden gemaakt. In de kelder bevinden zich de provisiekamers, de keukens en de centrale verwarming.

Een nieuw gebouw
In de jaren zestig van de vorige eeuw veranderen de opvattingen over ouderenhuisvesting. Ook het ‘Dames Gesticht’ voldoet op den duur niet meer aan de eisen. Er komt een nieuw gebouw van de Elisabeth Otter Knoll Stichting, dat in 1982 is geopend. Het is een algemeen verzorgingshuis gecombineerd met aanleunwoningen, aan de Loowaard in Buitenveldert. Wederom chic ingericht. De inrichting van de regentenkamer van het pand aan het Eikenplein met de mooiste stukken van Elisabeth is meeverhuisd naar de nieuwe regentenkamer en een groot portret van haar siert de hal.
Het gebouw aan het Eikenplein is destijds voor een symbolisch bedrag verkocht aan woningbouwcoöperatie Het Oosten. Wat nu Stadgenoot is, die het verhuurt. In de rechtervleugel zijn individuele wooneenheden, in de linkervleugel zit een woongroep en aan de voorkant rechts is een gemeenschappelijke huiskamer met een kookeiland. In de vroegere eet-, conversatie- en leeszaal is sinds 1984 een artotheek gevestigd, later het CBK dat uiteindelijk naar de Oranje Vrijstaatkade verhuist. Nu hebben er twee ondernemingen een kantoor.

Verschenen in Dwars door de Buurt, nummer 227, 25 maart 2022
en Oost-online.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.